سونوگرافی آندومتریوز چیست و چه کاربردی دارد؟

آندومتریوز یکی از شایع‌ترین و در عین حال پیچیده‌ترین بیماری‌های زنان است که سالانه میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان درگیر می‌کند.

دردهای شدید لگنی، قاعدگی‌های دردناک و حتی مشکلات ناباروری تنها بخشی از چالش‌هایی است که این بیماری برای بانوان ایجاد می‌کند.

در گذشته، تشخیص قطعی این بیماری تنها از طریق جراحی لاپاراسکوپی امکان‌پذیر بود که روشی تهاجمی و پرهزینه محسوب می‌شد.

اما امروزه با پیشرفت تکنولوژی پزشکی، سونوگرافی آندومتریوز به عنوان یک خط مقدم قدرتمند، غیرتهاجمی و بسیار دقیق برای تشخیص این بیماری شناخته می‌شود.

اگر پزشک برای شما این سونوگرافی را تجویز کرده است یا به دلیل دردهای مزمن لگنی به دنبال راهی برای تشخیص علت آن هستید، این مقاله تمام اطلاعاتی را که نیاز دارید در اختیار شما قرار می‌دهد.

در این مطلب به طور کامل بررسی می‌کنیم که سونوگرافی آندومتریوز چیست، چه کاربردهایی دارد، چگونه انجام می‌شود و چرا انتخاب یک مرکز معتبر برای انجام آن حیاتی است.

آندومتریوز چیست؟ (یک نگاه کوتاه)

پیش از آنکه به سراغ روش‌های تشخیصی برویم، بهتر است بدانیم آندومتریوز دقیقاً چیست.

بافت داخلی رحم «آندومتر» نام دارد.

در بیماری آندومتریوز، بافتی شبیه به آندومتر در مکان‌هایی خارج از رحم (مانند تخمدان‌ها، لوله‌های فالوپ، روده، مثانه و دیواره لگن) رشد می‌کند.

این بافت‌های نابجا نیز مانند بافت داخل رحم، با تغییرات هورمونی در طول چرخه قاعدگی ضخیم شده و خونریزی می‌کنند؛ اما چون راهی برای خروج از بدن ندارند، در داخل لگن محبوس شده و باعث التهاب شدید، ایجاد کیست، چسبندگی و دردهای مزمن می‌شوند.

 برای شناسایی دقیق محل و میزان گسترش این بافت‌ها، سونوگرافی آندومتریوز بهترین نقطه شروع است.

سونوگرافی آندومتریوز چیست؟

سونوگرافی آندومتریوز یک تصویربرداری تخصصی و پیشرفته از ناحیه لگن است که با سونوگرافی‌های معمولی لگن تفاوت‌های چشمگیری دارد. در یک سونوگرافی معمولی، پزشک تنها به بررسی کلی رحم و تخمدان‌ها می‌پردازد؛ اما در سونوگرافی تخصصی آندومتریوز، متخصص رادیولوژی با صرف زمان بیشتر و استفاده از تکنیک‌های خاص (اغلب به روش ترانس واژینال)، تمام حفره لگن، روده‌ها، مثانه، حالب‌ها و فضاهای بین رحم و روده را میلی‌متر به میلی‌متر بررسی می‌کند.

این روش تصویربرداری به پزشک اجازه می‌دهد تا با استفاده از امواج صوتی با فرکانس بالا، تصاویری زنده و باکیفیت از اندام‌های داخلی به دست آورد و هرگونه کیست، ندول یا چسبندگی ناشی از آندومتریوز را شناسایی کند.

کاربردهای اصلی سونوگرافی آندومتریوز

شاید این سوال برایتان پیش بیاید که این نوع خاص از سونوگرافی دقیقاً چه چیزی را به پزشک نشان می‌دهد؟ کاربردهای سونوگرافی آندومتریوز بسیار گسترده است و اطلاعات حیاتی زیر را در اختیار تیم درمان قرار می‌دهد:

۱. تشخیص کیست‌های آندومتریوما (کیست شکلاتی)

یکی از شایع‌ترین نشانه‌های آندومتریوز، ایجاد کیست‌هایی در تخمدان است که با خون قدیمی و تیره رنگ پر شده‌اند و به همین دلیل به آن‌ها «کیست شکلاتی» می‌گویند. سونوگرافی آندومتریوز با دقت بسیار بالایی (نزدیک به ۱۰۰ درصد) می‌تواند این کیست‌ها را شناسایی کرده و اندازه و تعداد آن‌ها را مشخص کند.

۲. بررسی آندومتریوز عمقی (DIE)

آندومتریوز عمقی (Deep Infiltrating Endometriosis) خطرناک‌ترین و دردناک‌ترین نوع این بیماری است که در آن، بافت آندومتریوز بیش از ۵ میلی‌متر در اندام‌های دیگر نفوذ می‌کند. این سونوگرافی تخصصی می‌تواند درگیری روده‌ها (به ویژه روده راست)، مثانه، واژن و رباط‌های نگه‌دارنده رحم را با دقت بالایی تشخیص دهد.

۳. ارزیابی میزان چسبندگی لگنی (بررسی Sliding Sign)

در لگن یک فرد سالم، اندام‌ها (مثل رحم و روده) به راحتی روی یکدیگر می‌لغزند. در سونوگرافی آندومتریوز، پزشک با اعمال فشار ملایم با پروب سونوگرافی، لغزندگی اندام‌ها را بررسی می‌کند (علامت لغزش یا Sliding Sign). اگر اندام‌ها به هم چسبیده باشند و نلغزند، نشان‌دهنده چسبندگی شدید ناشی از آندومتریوز است. این کاربرد یکی از مهم‌ترین برتری‌های سونوگرافی نسبت به ام‌آر‌آی (MRI) است، زیرا سونوگرافی یک روش پویا (داینامیک) است.

۴. برنامه‌ریزی برای جراحی

اگر بیمار نیاز به جراحی لاپاراسکوپی داشته باشد، انجام دقیق سونوگرافی آندومتریوز به جراح کمک می‌کند تا بداند دقیقاً با چه شرایطی روبه‌رو است. آیا روده درگیر است؟ آیا نیاز به حضور جراح روده در اتاق عمل هست؟ این اطلاعات از غافلگیری جراح در حین عمل جلوگیری می‌کند.

اندومتریوز جدار شکم

نوعی از بیماری اندومتریوز است که در آن بافتی شبیه به لایه داخلی رحم (اندومتر) به‌جای داخل رحم، در دیواره شکم رشد می‌کند. این حالت معمولاً پس از جراحی‌های زنان مانند سزارین ایجاد می‌شود و به همین دلیل گاهی به آن اندومتریوز محل اسکار نیز گفته می‌شود.

علائم شایع

• درد موضعی در محل اسکار جراحی، به‌ویژه همزمان با قاعدگی
• لمس توده یا سفتی در دیواره شکم
• افزایش شدت درد به‌صورت دوره‌ای
• گاهی تورم یا تغییر رنگ پوست روی ناحیه درگیر
• این علائم ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها پس از جراحی ظاهر شوند.

تشخیص چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص دقیق اندومتریوز جدار شکم بر اساس شرح حال بیمار، معاینه بالینی و روش‌های تصویربرداری انجام می‌شود. سونوگرافی تخصصی با پروب سطحی یکی از مهم‌ترین و در دسترس‌ترین روش‌های تشخیص این بیماری است که می‌تواند وجود توده، اندازه و محل دقیق آن را مشخص کند. در برخی موارد برای بررسی بیشتر از MRI نیز استفاده می‌شود.

اهمیت انجام سونوگرافی دقیق

سونوگرافی با کیفیت بالا و توسط پزشک مجرب می‌تواند:

• به تشخیص زودهنگام کمک کند
• از اشتباه گرفتن ضایعه با فتق یا توده‌های دیگر جلوگیری کند
• برنامه‌ریزی دقیق برای درمان را امکان‌پذیر سازد

تشخیص به‌موقع باعث کاهش درد و جلوگیری از پیشرفت بیماری می‌شود. اگر در محل اسکار سزارین یا سایر جراحی‌های شکمی دچار درد دوره‌ای شده‌اید، انجام سونوگرافی تخصصی می‌تواند اولین و مهم‌ترین قدم در مسیر درمان باشد.

نحوه انجام سونوگرافی تشخیص آندومتریوز

این سونوگرافی معمولاً از طریق واژن (سونوگرافی ترانس واژینال) انجام می‌شود، زیرا پروب واژینال کمترین فاصله را با اندام‌های لگنی دارد و تصاویری با بالاترین وضوح ارائه می‌دهد.

مراحل انجام کار به این صورت است:

• بیمار روی تخت مخصوص معاینه دراز می‌کشد.
• پروب سونوگرافی با یک پوشش استریل و ژل مخصوص پوشانده می‌شود.
• پروب به آرامی وارد واژن می‌شود.
• پزشک متخصص با حرکت دادن پروب و گاهی اعمال فشار ملایم روی شکم با دست دیگر، اندام‌های مختلف لگن را بررسی می‌کند.

نکته: برای بانوانی که ازدواج نکرده‌اند، این بررسی معمولاً از طریق مقعد (ترانس رکتال) یا از روی شکم (ترانس ابدومینال) انجام می‌شود.

آمادگی‌های قبل از سونوگرافی آندومتریوز

برای اینکه سونوگرافی آندومتریوز با بیشترین دقت ممکن انجام شود، ممکن است مرکز تصویربرداری آمادگی‌های خاصی را از شما بخواهد:

• تخلیه روده: در بسیاری از موارد، برای دیدن دقیق دیواره روده‌ها و بررسی آندومتریوز عمقی، نیاز است که روده‌ها از گاز و مدفوع خالی باشند. پزشک ممکن است مصرف ملین‌ها را یک روز قبل از سونوگرافی تجویز کند.
• وضعیت مثانه: بسته به نظر پزشک، ممکن است نیاز باشد مثانه شما نیمه پر یا کاملاً خالی باشد. معمولاً برای بررسی دیواره مثانه، یک مثانه نیمه پر ایده آل است.
• زمان مراجعه: این سونوگرافی را می‌توان در هر روزی از چرخه قاعدگی انجام داد، اما برخی پزشکان ترجیح می‌دهند در روزهای نزدیک به قاعدگی یا حین آن انجام شود تا ضایعات ملتهب‌تر و قابل رویت‌تر باشند.

مزایای سونوگرافی آندومتریوز چیست؟

• غیرتهاجمی بودن: برخلاف جراحی لاپاراسکوپی، این روش نیازی به بیهوشی و برش جراحی ندارد.
• هزینه کمتر: نسبت به MRI و جراحی، بسیار مقرون‌به‌صرفه‌تر است.
• بدون اشعه مضر: سونوگرافی از امواج صوتی استفاده می‌کند و هیچ‌گونه اشعه ایکسی (X-ray) در آن به کار نمی‌رود.
• بررسی پویا (داینامیک): امکان بررسی حرکت و چسبندگی اندام‌ها به صورت زنده وجود دارد.

آیا سونوگرافی آندومتریوز محدودیت‌هایی هم دارد؟

هیچ روش پزشکی صددرصد کامل نیست. بزرگترین محدودیت سونوگرافی آندومتریوز این است که قادر به تشخیص “آندومتریوز سطحی” (ضایعات بسیار ریز و مسطح روی صفاق) نیست. با این حال، از آنجایی که دردهای شدید معمولاً ناشی از آندومتریوز عمقی و کیست‌ها هستند، این سونوگرافی همچنان ارزشمندترین ابزار تشخیصی اولیه به شمار می‌رود. علاوه بر این، دقت این روش به شدت به مهارت و تجربه پزشک سونوگرافیست بستگی دارد.

معرفی بهترین مرکز سونوگرافی آندومتریوز: تصویربرداری پزشکی پارس

همان‌طور که اشاره شد، سونوگرافی آندومتریوز یک بررسی کاملاً تخصصی است که هر رادیولوژیستی قادر به انجام دقیق آن نیست.

این کار نیازمند دستگاه‌های اولتراسوند فوق پیشرفته و پزشکانی است که دوره‌های تخصصی مپینگ (نقشه‌برداری) آندومتریوز را گذرانده باشند.

در این راستا، تصویربرداری پزشکی پارس به عنوان بهترین مرکز سونوگرافی آندومتریوز شناخته می‌شود.

این مرکز با بهره‌گیری از به‌روزترین دستگاه‌های سونوگرافی دنیا که دارای بالاترین رزولوشن تصویر هستند، ریزترین ندول‌ها و چسبندگی‌های لگنی را شناسایی می‌کند.

تیم پزشکی متخصص در “تصویربرداری پزشکی پارس”، با درک شرایط حساس و دردهای بیماران مبتلا به آندومتریوز، این سونوگرافی را با بیشترین دقت، حوصله و در محیطی کاملاً آرام و همدلانه انجام می‌دهند.

اگر به دنبال تشخیصی قطعی هستید تا مسیر درمان خود را با اطمینان آغاز کنید، تصویربرداری پزشکی پارس مطمئن‌ترین انتخاب برای شما خواهد بود.

گزارش‌های دقیق و جامع این مرکز، راهنمای بسیار ارزشمندی برای متخصصان زنان و جراحان آندومتریوز است.

نتیجه‌گیری

تشخیص زودهنگام و دقیق، کلید طلایی در مدیریت و درمان بیماری آندومتریوز است.

سونوگرافی آندومتریوز با توانایی بالایی که در تشخیص کیست‌ها، درگیری روده‌ها، مثانه و چسبندگی‌های لگنی دارد، تحولی بزرگ در مسیر درمان این بیماری ایجاد کرده است.

به یاد داشته باشید که کیفیت دستگاه سونوگرافی و مهارت پزشک در این روش حرف اول را می‌زند؛

بنابراین با انتخاب یک مرکز معتبر مانند تصویربرداری پزشکی پارس، می‌توانید از تشخیص درست بیماری خود اطمینان حاصل کنید و گامی محکم به سوی بهبودی و زندگی بدون درد بردارید.

سوالات متداول درباره سونوگرافی آندومتریوز

۱. آیا انجام سونوگرافی آندومتریوز دردناک است؟

به طور کلی این سونوگرافی نباید درد غیرقابل تحملی داشته باشد. با این حال، چون بیماران مبتلا به آندومتریوز لگن ملتهب و حساسی دارند، ممکن است هنگام حرکت پروب سونوگرافی، کمی احساس فشار یا درد خفیف را تجربه کنند. پزشکان در تصویربرداری پزشکی پارس همواره سعی می‌کنند این فرآیند را با ملایمت کامل انجام دهند.

۲. آیا دختران مجرد هم می‌توانند سونوگرافی آندومتریوز انجام دهند؟

بله. برای بانوانی که تا به حال رابطه جنسی نداشته‌اند، به جای سونوگرافی ترانس واژینال، از روش سونوگرافی ترانس رکتال (از طریق مقعد) یا سونوگرافی از روی شکم استفاده می‌شود. روش ترانس رکتال دقتی مشابه روش واژینال دارد.

۳. بهترین زمان برای انجام این سونوگرافی چه روزی از سیکل قاعدگی است؟

سونوگرافی آندومتریوز محدودیت زمانی خاصی ندارد و در هر روزی از ماه قابل انجام است. با این حال، برخی پزشکان توصیه می‌کنند در روزهای نزدیک به قاعدگی مراجعه کنید؛ اما بهتر است در این مورد با پزشک معالج خود یا مرکز سونوگرافی مشورت کنید.

۴. اگر سونوگرافی آندومتریوز طبیعی باشد، یعنی قطعاً آندومتریوز ندارم؟

خیر. سونوگرافی در تشخیص کیست‌های تخمدانی و آندومتریوز عمقی بسیار عالی عمل می‌کند، اما ضایعات بسیار سطحی و کوچک ممکن است در سونوگرافی دیده نشوند. اگر سونوگرافی طبیعی بود اما علائم شما همچنان پابرجا بود، پزشک ممکن است روش‌های دیگری مانند لاپاراسکوپی تشخیصی یا MRI را پیشنهاد دهد.

۵. تفاوت سونوگرافی معمولی لگن با سونوگرافی تخصصی آندومتریوز چیست؟

سونوگرافی معمولی فقط رحم و تخمدان‌ها را نگاه می‌کند. اما سونوگرافی آندومتریوز علاوه بر رحم، روده‌ها، مثانه، حالب‌ها و میزان چسبندگی بین تمامی اندام‌های لگنی (تست لغزش) به دقت بررسی و نقشه‌برداری (Mapping) می‌شود.